Dudu Koç

Gürcü Nusret (Tahtî): Osmanlı'nın Zindan Şairi ve Ressamı

Osmanlı dönemi halk edebiyatı ve resim sanatının özgün isimlerinden biri olan Gürcü Nusret, 15 Temmuz 1846 tarihinde İstanbul Hasköy'de dünyaya gelmiştir. Babası hünkâr hamamcısı Gürcü Mevlud Ağa, annesi ise Meryem Dudu'dur. Babasından devraldığı kahvehane işletmeciliği nedeniyle halk arasında 'Kahveci Gürcü Nusret' olarak tanınmıştır.

Eğitim hayatına Hasköy Nalınlı Hoca Mektebi'nde başlayan Nusret, Mekteb-i Eyyam Rüsdiyesi'ndeki öğrencilik yıllarında resim yeteneğiyle dikkat çekmiştir. Babasının vefatı üzerine eğitimini yarıda bırakarak tulumbacılık mesleğine yönelmiş, bu süreçte tulumbacı kültürünü yansıtan maniler ve şiirler kaleme almıştır. Hasköy tulumbacılarının ikinci reisliğine kadar yükselen Nusret, 1873 yılında karıştığı bir cinayet olayı nedeniyle müebbet hapse mahkûm edilmiştir.

Rodos, İstanbul ve son olarak Sinop zindanlarında geçen uzun hapislik yılları, onun sanatçı kimliğini şekillendiren en önemli dönem olmuştur. 'Tahtî' mahlasını kullanan sanatçı, hapishane yıllarında kendisi gibi mahkûm olan 23 şairin eserlerini ve hayat hikâyelerini derlediği 'Zindan Şiirleri' adlı antolojisiyle edebiyat tarihimize önemli bir belge bırakmıştır. Eserindeki pek çok şiir, döneminde şarkı sözü olarak bestelenmiştir.

Gürcü Nusret, sadece bir şair değil, aynı zamanda başarılı bir ressamdı. Kara kalem ve suluboya teknikleriyle tulumbacıların ve mahkûmların portrelerini çizmiş, hapishanede tanıştığı bir Bektaşi babasının tılsımlarını resmetmiştir. Eserlerinin bir kısmı, Reşad Ekrem Koçu'nun hazırladığı İstanbul Ansiklopedisi'nde yer alarak günümüze ulaşmıştır. 1906 yılında Sinop zindanında hayata gözlerini yuman Gürcü Nusret, Osmanlı halk kültürünün izlerini taşıyan eserleriyle hatırlanmaya devam etmektedir.